HABER MERKEZİ - 66 yılı geride bırakan Amûdê Sineması Katliamı aydınlatılmazken, yaşamını yitiren 300’e yakın çocuğun hatırası ise yaşatılmaya devam ediyor.

 

Rojava'nın Amûdê kentinde 13 Kasım 1960'ta yaşanan ve yaklaşık 300 Kürt çocuğun yaşamını yitirdiği Amûdê Sineması Katliamı, Kürt halkının hafızasında silinmeyen acılardan biri. Cezayir'in sömürgesi olduğu Fransa'ya karşı yürüttüğü bağımsızlık mücadelesine destek vermek amacıyla düzenlenen film gösterimine götürülen yüzlerce çocuk, Şehrazad Sineması'nda çıkan yangında dışarı çıkmalarına izin verilmediği için yaşamını yitirdi. Hafızalara Amûdê Sineması Katliamı olarak kazınan bu olayda, 283 Kürt çocuk yaşamını yitirdi. 66 yılı geride bırakan katliamın ardından ise yaşamını yitiren çocukların hatırası ve yanıtsız sorular kaldı.

 

Bir film gösteriminden katliama

 

66 yıldır aydınlatılmayı bekleyen katliamın tarihsel arka planına bakıldığında, katliam 1958'de kurulan Birleşik Arap Cumhuriyeti'nin bir parçası olan dönemin Suriye’sinde gerçekleşti. “Arap milliyetçiliği”nin devlet politikalarında belirleyici olduğu bu dönemde, Kürtlerin dil, kültür ve siyasi hakları üzerindeki baskılar sürüyordu.

 

200 kişilik sinema salonuna 500'e yakın çocuk götürüldü

 

13 Kasım günü Amûdê'deki okullardan yüzlerce çocuk, Cezayir halkıyla dayanışma amacıyla düzenlenen film gösterimi için Şehrazad Sineması'na götürüldü. Gösterilecek film, Mısır yapımı “Gece Yarısı Suçu” filmiydi. Dönemin tanıklıklarına göre, yaklaşık 200 kişilik sinema salonuna 500'e yakın çocuk alındı. Filmin izlendiği esnada sinemada nedeni henüz açıklanmayan şüpheli bir şekilde çıkan yangın, kısa sürede salonun ahşap bölümlerine yayıldı. Çocuklar dışarı çıkmaya çalışırken, öğretmenleri tarafından engellendi. Çocukların dışarı çıkmasına izin verilmedi ve yüzlerce çocuk mahsur kaldığı sinemada yaşamını yitirdi.  

 

Yangının ardından yanıtlanmayan sorular

 

Yangının nasıl başladığı ve neden bu kadar ağır bir can kaybına yol açtığı, katliamın en çok tartışılan yönlerinden biri oldu. Dönemin haberlerinde yangının projeksiyon cihazından kaynaklanan teknik bir arıza nedeniyle çıktığı iddia edilirken, hayatta kalanların ve ailelerin anlatımlarında sinema kapılarının açılamaması, güvenlik önlemlerinin yetersizliği ve kurtarma çalışmalarındaki eksiklikler ise önemli bir sorumluluğa işaret ediyor.

 

Yangın bilinçli mi çıkarıldı?

 

66 yıldır yangının bilinçli olarak çıkarıldığı tanıklarca dile getirilirken, çocukların salona kapasitenin üzerinde alınması, çıkışların kullanılamaması ve olayın ardından sorumluluğun açıklığa kavuşturulamaması, yangının bilinçli çıkarıldığı düşüncesini güçlendirdi.

 

Çocukları kurtarmak için yaşamını yitirdi

 

Yetkili ve sorumluların müdahale etmediği yangın sırasında çocukları kurtarmak için alevlerin arasına giren Mihemed Seîd Axayê Deqorî, Amûdê'nin hafızasında önemli bir yer edindi. Mihemed Seîd Axayê Deqorî, çok sayıda çocuğu dışarı çıkararak kurtarmayı başarsa da kurtarma çalışmalarını sürdürürken kendisi de yaşamını yitirdi.

 

Bir kentin hafızasına kazınan acı

 

Amûdê Sineması Katliamı, yalnızca yaşamını yitiren çocukların ailelerini değil, bütün kenti etkiledi. Yangından sağ kurtulanların anlatımları, çocuklarını kaybeden ailelerin tanıklıkları ve her yıl gerçekleştirilen anmalar, yaşanan acıyı kolektif bir hafızaya kavuşturdu. Katliamın ardından sinema, Amûdê'de yalnızca bir kültür ve sanat mekânı olarak değil, çocukların yaşamını yitirdiği ve hakikatin açığa çıkarılmasının beklendiği bir yer olarak hafızalara kazındı.

 

66 yılı geride bırakan katliamın ardından çocukların anısını yaşatmak amacıyla şiirler, yazılar ve anma etkinlikleri düzenlendi. Katliamın yıl dönümleri, aynı zamanda olayın aydınlatılması ve sorumluların açığa çıkarılması taleplerinin dile getirildiği günlere dönüştü.

 

Yıkımın yerinde yeniden sinema

 

2024 yılında, katliamın yaşandığı Şehrazad Sineması'nın yeniden inşa edilmesi için çalışma başlatıldı. Cizîr Kantonu Belediyeler Birliği ile Rojava Film Komünü tarafından yürütülen projede, yaşamını yitiren çocukların anısını yaşatacak bir kültür alanı oluşturulması hedeflendi. Öte yandan yeniden inşa projesi kapsamında sinemanın yanında bir kütüphane kurulması da planlandı. Böylece çocukların yaşamını yitirdiği alanın, hafızayı koruyan ve yeni kuşakları kültür ve sanatla buluşturan bir mekâna dönüştürülmesi amaçlandı.

 

66 yıl sonra aynı sorular

 

Amûdê Sineması Katliamı'nın üzerinden 66 yıl geçmesine rağmen, yangının bütün yönleriyle nasıl meydana geldiği, güvenlik önlemlerinin neden alınmadığı, sorumluların kim olduğu ve çocukların neden kurtarılamadığına ilişkin sorular yanıt bekliyor.

 

Katliamda yaşamını yitiren çocukların anısı, Amûdê'de sürdürülen anmalarla ve kuşaktan kuşağa aktarılan tanıklıklarla yaşatılıyor. 13 Kasım, Kürtlerin toplumsal hafızasında çocukların yaşam hakkının, hakikat arayışının ve unutmaya karşı hafızayı koruma mücadelesinin simgelerinden biri olmayı sürdürüyor.