'Iraq nikare jinan li hemberî gefên mirinê biparêze' 

2026-08-18 12:24:20


	 

	NAVENDA NÛÇEYAN - Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî nameyeke vekirî ji Serokwezîrê Iraqê re şand û xwest ku tundiya li hemberî jinan û zarokên keç were astengkirin.

	 

	Duh Rêxistina Efûya Navneteweyî (Amnesty International) nameyek lezgîn ji Serokwezîrê Iraqê re şand û daxwaza gavên biryardar kir da ku dawî li bêcezatiyê bîne û parastina mafên jin û jinên ciwan misoger bike. Di nameya xwe ya vekirî de, rêxistinê tekez kir ku Iraq bi binpêkirinên mafên mirovan ên domdar re rûbirû dimîne ku ji bo pêkanîna guhertinek rastîn û parastina azadiyên bingehîn ên welatiyên xwe îradeyek siyasî ya cidî hewce dike.

	 

	Rêxistinê destnîşan kir ku Serokwezîrê Iraqê, ku nêzî 3 meh berê dest bi kar kir, tevî sozên ku di bernameya hikûmeta xwe de dane, di warê mafên mirovan de pêşketinek berbiçav bi dest nexistiye. Rêxistinê diyar kir ku tedbîrên têkildarî hêzdarkirina jinan û piştgiriya rêxistinên civaka sivîl ên serbixwe hê jî sînordar in û li gorî mezinahiya pirsgirêkên ku civaka Iraqê pê re rûbirû ye, nînin.

	 

	Nameyê behsa diyardeya tundiya li dijî jinan kir û ew wek berbelav di bin sînorkirinên civakî, eşîrî û olî yên muhafezekar de ku civakê birêve dibin, bi nav kir. Rêxistinê têde tekez kir ku nebûna statîstîkên fermî rastiya kuştinên bi navê namûsê red nake, ku ji bo parastina qurbaniyan mudaxeleyên qanûnî yên biryardar hewce dike.

	 

	Rêxistinê rexne li qanûnên heyî kir ku mafên kesên ku ji tundiyê rizgar bûne, binpê dikin. Rêxistinê bang li rayedar û rêveberan kir ku girîngiyê bidin pejirandina qanûnek berfireh ji bo têkoşîna li dijî tundiya li ser bingeha zayendî û ji bo kesên ku gef lê tên xwarin, penagehên ewle peyda bikin.

	 

	Rêxistinê sînordarkirinên berdewam ên li ser azadiya derbirînê şermezar kir û destnîşan kir ku di salên dawî de rastî hedefgirtina sîstematîk a çalakvan, lêkolîner û rojnamevanan hatiye. Çavkaniyên mafên mirovan destnîşan kirin ku revandin heta welatiyên biyanî jî derbas kirine, ev jî hilweşîna rewşa mirovî nîşan dide.

	 

	Rêxistinê bang li hikûmeta Iraqê kir ku moratoryûmek fermî û tavilê li ser hemû cezayên mirinê ferz bike û rêyên qanûnî yên bi bandor ên edaletê ji bo kesên ku ji êşkenceyê rizgar bûne garantî bike.

	 

	Rapor nîşan didin ku xwepêşandanên ku di meha Hezîrana borî de ji ber qutbûna elektrîkê ya dubare dest pê kirin, bi kampanyayên girtinê yên keyfî re rûbirû mane ku armanc dikin welatiyên ku mafên xwe yên bingehîn û mafên siyasî dixwazin, bitirsînin.

	 

	Lêkolînera Iraqê li Amnesty International, Razaw Salehî daxwaza lêpirsînên tavilê û bêalî li ser hemû êrîşên li dijî çalakvanan kir da ku piştrast bibe ku ew dubare nabin. Wê girîngiya rakirina sînorkirinên li ser medyayê tekez kir da ku ew bikaribe rola xwe ya çavdêriyê bêyî tirsa zilm an tacîza ewlehiyê pêk bîne.

	 

	Amnesty International fikara xwe ya kûr li ser raporên îtîrafên ku ji ber sûcan di bin êşkenceya fîzîkî û psîkolojîk de di girtîgehên Iraqê de têne stendin, anî ziman. Wê tekez kir ku pejirandina cezayên darvekirinê ji hêla Serokatiyê ve divê were sekinandin heya ku nirxandinek berfireh a hemû dozan were kirin.

	 

	Li gorî daneyên mafên mirovan, tevî ku di sala 2025'an de kêmbûna darvekirinan hatiye destnîşankirin jî, rêxistinê hişyarî da ku bi hezaran mehkûm di her kêliyê de di xetereya darvekirinê de ne. Rêxistinê banga xwe bi tekez kirina li ser pêwîstiya bidawîanîna êşkenceyê, dayîna tezmînateke dadperwerane ji bo kesên ku ji ber van binpêkirinan berpirsiyar in, bi dawî kir.