‘Ganî ma vîrê aştîye yê tutan pîya awan bikerê’

2026-10-09 10:17:39


	 

	Pelşîn Çetînkaya

	 

	AMED - Psîkologe Ruken Esen va ke şer û şîdetê Kurdistanî tutan ser o vernîya travma û prosesanê şînî akeno û va: "Lazim o ke bi ziwan û perspektîfê tutan aştî bêro pênasekerdiş. Lazim o ke tutî her wareyî de, bi beşanê bînan ê cimatî bibê wayîrê vatîşî."

	 

	Şer tesîrêk pîl tutan ser o verdano, hetê fîzîkî û psîkolojîkî de vernîya xirabbîyayîşanê pîlan akeno. Nê semedî ra wareyêk cuye ya ke tutî bieşkê xo asayîş hîs bikerê, bi ziwanê dayîke xo bêrê awankerdiş û no hetê çareserkerdiş ê travmanê şerî de sey hewcedarîya esasî vejîyeno vernî.

	 

	'Vîrê şer û travmayî derbazê tutan bî'

	Psîkologe Ruken Esen va ke şer û şîdetê cografyaya Kurdistanî tesîrêk pîl tutan ser o kerd û wina va: "Cografya Kurdistanî sey her kes zano zafê şer û travmayan rê şahidî kerd. Ma na cografya de şahidîyê şer û şîdet û travmayan kerd. Bêguman yê ke tewr zaf tesîr benê tut ê. Hawirdorê şîdetî ame ciwîyayîş. Ma tutan kerd qaliban. Sîstem tutan kerd qaliban. Nê semedî ra tutî şîdet û travmayê ke ciwîyayê tu wext nêanê ziwan û reaksîyon nêdanê. Yew meseleya tewr muhîmî na ya."

	 

	'Ciwîyayîşê şînî ame astengkerdiş'

	 

	Ruken Esen va ke şer û şîdetê prosesê şîngirewtişî yê tutan asteng kerd û wina ard ziwan: "Ma psîkolojîye de şîn muhîm vînenê. La na cografya de nêverdayî ke kes şînê xo bikero. Tutî ameyî astengkerdiş, mana nêdayî çîyî ke ameyê kerdiş. Neslêk travmatîk ame resnayîş. Ma neslê ke sîstem viraşt bi çimanê xo dîyî. No zî tesîrêk pîl rijnayîşêk pîl ser averşîyayîşê tutan kerd."

	 

	'Lazim o ke ma vîrê aştîye yê tutan pîya awan bikerê'

	 

	Ruken Esen dewamê qiseykerdişê xo de wina va: "Pîlî eşkenê bi metod çareserîye bikerê. Tutî hema nê metodan nêeşkenê aver berê. Nê semedî ra bîyayîşê prosesê aştîye muhîm o. Lazim o ke aştî bi çimanê tutan bêro vatiş. Lazim o ke bi hîrayî bêro qalkerdiş. Vîrê ma yê aştîye qels o. Nê semedî ra vîrê aştîye yê tutanê ma zî qels o. Lazim o ke ma vîrê aştîye yê tutan pîya awan bikerê. Lazim o ke wayîrvecîyayîşê prosesî hîna xurtêr bibo."