ANKARA - Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın 2027 bütçesine tepki gösteren DEM Partili Adalet Kaya ve Sümeyye Boz, kadınların ihtiyaçlarını ve taleplerini esas alan bir bütçe çağrısı yaparak kaynakların kullanımında kadınların karar ve yetki sahibi olması gerektiğini vurguladı.

 

Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülen 2027 Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi kapsamında görüşülecek olan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2027 bütçe görüşmeleri başladı. Tartışmaların odağında olan bakanlığın bütçesi toplam 677 milyar 303 milyon 514 bin TL olarak belirlenirken bu tutar, 2026 yılı başlangıç ödeneği olan 531 milyar 905 milyon 396 bin TL olarak hesaplandı. Geçen yıla kıyasla yüzde 27,3 civarında artış gören bakanlık bütçesinin merkezi yönetim bütçesi içindeki payı ise yüzde 2,48 seviyesinde kaldı.

 

Komisyon, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş'ın sunumu ile başlarken milletvekillerinin bütçe üzerine yapacağı konuşmalar ile devam ediyor.

 

‘Veriler sadece AKP belediyeleri ile paylaşılıyor’

 

Burada konuşan DEM Parti Milletvekili Adalet Kaya, engelli haklarına dair politika geliştirmek ve eksiklikleri görmek için veriye ihtiyaç olduğunu ancak engelliler söz konusu olduğunda hiçbir veriye sahip olunmadığını ifade ederek, “Bugün ülkede ortalama engelli nüfusunu bile bilmiyoruz ne yazık ki. Bir diğer yandan da bu nüfusu bilmiyorsak neye göre, kime göre politika oluşturacağımızı da kestiremiyoruz. Sosyal haritalama ve veri çalışmaları yalnızca AKP belediyeleriyle paylaşılıyor. Bölgedeki veya farklı partilere ait belediyelerle bu veriler paylaşılmıyor. Yerel yönetimlerin sivil toplum ve diğer bakanlıklarla koordinasyonunun önemini vurgulamak gerekirse buradan da görmek mümkün” dedi.

 

‘Bunca sorumluluk kimin üstüne kalıyor’

 

Burada konuşan DEM Parti Milletvekili Adalet Kaya, “Aileyi güçlendirme meselesini ağzınızdan düşürmüyorsunuz. Geniş aileyi düşünelim. Şimdi çocuğa kreş yok. Nöroçeşitliliği olan öğrenciye okul yok. Engelliye iş yok. Engelliye bakana bakım yardımı yok. Kamusal hizmetlere tek başına erişim imkânı yok. Yaşlıya bakım imkânı yok. Yani kimin üstüne kalıyor bunca sorumluluk? Kadınların üstüne kalıyor ama kadınlar da artık yeter diyor. Yani sosyal devlet ilkesinin gereğinin yerine getirilmesi lazım. Kadınların üzerindeki bu bakım yükünün alınması lazım. Sosyal yardımlar için ayrılan ödenek 1 trilyon 341 milyar lira fakat 58 ayrı sosyal yardım programında hangi kaleme ne kadar kaynak ayrıldığı açıkça ortaya konulmamış. Dolayısıyla bunun denetiminin yapılması da mümkün değil. Ayrıca sosyal yardım kaynaklarının önemli bir bölümü özel hukuk tüzel kişiliğine sahip sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına aktarılıyor. Dolayısıyla kamu kaynakları Sayıştay denetiminin dışında kalıyor. Sosyal yardım iktidarın propaganda aygıtı değil ki, yurttaşların anayasal hakkı. Bakanlık tüm yardım kalemlerini şeffaf biçimde açıklamalıdır. Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının kaynaklarını nasıl etkin kullandığına dair denetim yapmalı ve yardımları hak temelli, öngörülebilir bir sisteme dönüştürmeli. Bir de son olarak mantar gibi türeyen Kur'an kursları denetimden ne yazık ki yoksun. Bu kurumların hem açılışının hem de işleyişinin çok daha sıkı bir şekilde denetlenmesini talep ediyoruz. Hem istismar hem de çocukların örgün eğitimden kopma riski taşıyor. Bu nedenle oldukça önemli” sözlerini kullandı.

 

‘Kadını yalnızca aile içinde tanımlıyorsunuz’

 

“Bütçenize bakılırsa kadınların gelir meselesini çözmüşsünüz. Evin bir geliri varsa kadının da parası var sayıyorsunuz” diyerek konuşmasına başlayan DEM Parti Milletvekili Sümeyye Boz ise erkeğin kazancının kadının güvencesi olarak hesaplandığını söyledi. Sümeyye Boz, “Çünkü kadını yalnızca aile içinde tanımlıyorsunuz. Yıllarca evde hasta, yaşlı ya da engelli yakınına bakan kadının emeğiyle kamunun üstlenmesi gereken işi yürütüyorsunuz. O kadın emeklilik başvurusuna geldiğinde, çalışarak geçirdiği yıllar prim cetvelinde yok. 2027 teklifinde aileyi güçlendirmeye yaklaşık 30 milyar, kadınların güçlenmesine 11 milyar lira öngörüyorsunuz. Geçen yıl kadınlar için ayırdığınızı söylediğiniz 287 milyarın içine koruyucu aile ödemesini de evde bakım yardımını da koydunuz. Haneye yapılan ödemeyi kadınların güçlenmesi hesabına yazmak kolay. O 287 milyarın içinden kadınların kendi adına gelir ve sosyal güvence edinmesi için harcadığınız tutarı ayırın. Dökümünü bu Komisyona verin. Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme vergi cetvelini de açmayı gerektirir. Sermayeye tanıdığınız vergi muafiyetinin Hazineye maliyetini hesaplıyorsunuz. Mahallesinde kreş olmadığı için işinden ayrılan kadının kaybettiği ücreti de hesaplayın. Siz ödenekten tasarruf ediyorsunuz. Bedelini kadın maaşıyla ödüyor” diye belirtti.

 

‘Sığınmaevinden çıkışın ertesi günü ev sahibi depozito istiyor’

 

Ödenekler belirlenmeden önce hangi kadın örgütleri ile görüştüklerini bakana soran Sümeyye Boz, devamında şunları söyledi: “Hangi talepleri bütçeye aldınız? Cetveli kapattıktan sonra kadınları toplantıya çağırmak elbette daha rahat. O saatten sonra kimse ödeneğinizi değiştiremez. Sayın Bakan, İŞKUR’un işbaşı eğitim programına kaç kadının katıldığını ‘Kadının Güçlenmesi’ başlığı altında sayıyorsunuz. Şimdi programın sonrasını söyleyin. Programı tamamlayan kadınların kaçı sigortalı işe girdi, kaçı altı ay sonra hâlâ sigortalı çalışıyordu? Katılanları saymışsınız. Güvenceli işe geçenleri de bu Komisyona açıklayın o zaman eğer bu bir başarı ise. Ücretsiz kamusal kreş için ayırdığınız ödeneği de gösterin. Kreş açmak, bakım emekçisine güvenceli iş sağlar, çocuğuna bakmak için işinden ayrılan kadının da yeniden çalışmasının önünü açar. Sığınmaevinden çıkışın ertesi günü ev sahibi depozito istiyor. Bakanlığınız kaç kadına sığınmaevinde yer verdiğini biliyor. Şimdi oradan ayrılan kaç kadına, kaç ay kira ve düzenli gelir desteği vereceğinizi söyleyin. Kadının şiddet gördüğü eve dönüp dönmeyeceğini depozito parası belirliyorsa, o paranın bütçede karşılığını koymak sizin sorumluluğunuz.”

 

‘Kadınların kaynakların kullanımında karar sahibi olması gerekiyor’

 

“Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ni de elbette bu cetvelden okuyacağız. Millî Savunma Bakanlığına sizin Bakanlığınızın iki katından fazla ödenek öngörüyorsunuz. Kürdistan’da devlet önce kadını toprağından ve geçiminden koparıyor. Yıllar sonra önüne bir sosyal yardım formu koyuyor. Formda kadının ne kadar yoksul olduğunu soruyorsunuz. O kadını hangi devlet kararının yoksullaştırdığına gelince dosya susuyor. Zorunlu göçün yol açtığı barınma ve geçim kaybını onarmak için ayırdığınız ödeneği gösterin. Eş başkanlığı, eşit temsiliyeti de gerekçe yapıp kayyım atadığınız belediyelerde hangi kadın dayanışma merkezleri çalışıyor, hangileri Kürtçe başvuru alıyor, belediyeniz açıklayın. Barış Anneleri yıllardır kayıplarının akıbetini soruyor. Hakikat, adalet ve onarım mekanizmaları için kamusal kaynak ayrılması ve kadınların bu kaynakların kullanımında karar yetkisine sahip olması gerekiyor. Sayın Bakan, kadınların örgütlü talebiyle değiştirdiğiniz tek bir bütçe kalemini gösterin. Eski tutarı söyleyin, yeni tutarı söyleyin. Biz de bu bütçede kadınların hangi kararı değiştirebildiğini duyalım.”