SÊRT - Bıttım sabunu üretiminin zahmetli olduğunu belirten Filiz Olca, “Bazen 4 kişi birlikte kazanı karıştırıyoruz. Zahmetli bir iş ama alıştığımız için bize güzel geliyor” dedi. 

 

Sêrt’in (Siirt) Eruh ilçesine bağlı Şidada (Demirciler) köyünde yaşayan Filiz Olca, evde geleneksel yöntemlerle bıttım sabunu üreterek geçimini sağlıyor. Menengiçlerin toplanmasından sabuna dönüştürülmesine kadar birçok aşamadan geçen üretim, yoğun emek gerektiriyor. Doğadan topladıkları menengiçleri işleyerek sabuna dönüştüren kadınlar, hem ekonomik gelir elde ediyor hem de geleneksel üretim yöntemlerini yaşatıyor.

 

Bıttım sabununun yapım aşamalarını anlatan Filiz Olca, menengiçlerin yağını makine yardımıyla çıkardıklarını, ardından bu yağı yaklaşık 2-3 saat kaynattıklarını belirtti. Kaynatma işleminin ardından karışıma kül eklediklerini dile getiren Filiz Olca, bu işlemi yağın temizlenmesi için yaptıklarını ifade etti.

 

‘6 saat boyunca kaynatıyoruz’

 

Bıttım sabunu üretiminin zahmetli olduğunu ancak bu işi severek yaptığını belirten Filiz Olca, şunları söyledi: “Önce gidip menengiçleri topluyoruz. Yıkayıp çatıda kurumaya bırakıyoruz. Menengiçler kuruduktan sonra makineye atıp yağını çıkarıyoruz. Elde ettiğimiz yağı farklı bir kazanda 2 saat boyunca kaynatıyoruz. Ardından kül ekleyip yarım saat ile 1 saat arasında dinlenmeye bırakıyoruz. Daha sonra başka bir kazana alıp 6 saat boyunca kaynatmaya devam ediyoruz. Tabii zahmetli bir iş ama alıştığımız için bize güzel geliyor. Bazen 4 kişi birlikte kazanı karıştırıyoruz. Taşmaması için sürekli karıştırmamız gerekiyor. Karıştırmazsak hepsi yere dökülür. Bıttım sabunu egzamaya, sedefe, kepeğe ve saça iyi geliyor. Menengiç yağının içine tuz ve kül dışında bıttım sabunu için kullanılan başka bir yağ da ekliyoruz.”

 

Yaklaşık 5-6 saatlik kaynatma işleminin ardından karışıma tuz eklediklerini belirten Filiz Olca, tuzun etkisiyle sabunun üste çıktığını, suyun ise altta kaldığını ifade etti. Filiz Olca, bu aşamadan sonra sabunu kalıplara dökerek 2-3 gün beklettiklerini, ardından tel yardımıyla keserek kullanıma hazır hale getirdiklerini aktardı.

 

Bıttım sabunu nedir?

 

Menengiç ağacının meyvelerinden elde edilen yağla hazırlanan bıttım sabunu, bölgenin geleneksel üretim kültüründe önemli bir yere sahip. Meyvelerin toplanması, kurutulması, yağının çıkarılması ve kaynatılarak sabuna dönüştürülmesi gibi aşamalardan geçen bıttım sabunu, yoğun emek gerektiriyor. Geleneksel yöntemlerle üretilen sabun, özellikle saç ve cilt temizliğinde kullanılıyor. Kuşaktan kuşağa aktarılan üretim bilgisiyle hazırlanan bıttım sabunu, aynı zamanda üreticiler için ekonomik gelir kaynağı oluşturuyor.