‘Ganî dewlete semedê demokratîkbîyayîşî gaman bierzo’

  • 11:23 17 Teşrîna peyêne 2026
  • NAROJANE
Elfazî Toral
 
STENBOL - Endama Meclîsê DEM Partîyî Arzu Firat, helwestê dewlete yê ke astengîyanê prosesê aştîye bar kena milê hetê bînî ser, dîyar kerd û va ke peysereştişê garantîyanê qanûnî semedê demêk nêdîyarî, beno sebebê bêbawerîye. Arzu Firat dîyar kerd ke lazim o dewlete semedê averşîyayîşê prosesê demokratîkbîyayîşî, lezkî gamanê qanûnî bierzo.
 
Demêk ke Têgêrayîşê Azadîya Kurdî, sey beşêk prosesê aştîye û cimatê demokratîkî, hîn gamî sey bêtesîrkerdişê çekan û antişê hêzan ê teberê sînorî eşt, pabeyê hukmatî yo ke semedê averşîyayîşê prosesî gamanê qanûnî û sîyasî yê lazimî bierzo. Nêzdîbîyayîşê yewhetî yê dewlete ke prosesê çareserîye de semedê astengîyan hetê bînî sucdar keno û misogerkerdişê qanûnî zî semedê demêk nêdîyarî verda, no zî mîyanê şarî de beno sebebê bêbawerîyêk kûr.
 
Endama Meclîsê Partîya Demokratîkê Şaran (DEM Partî), derheqê prosesê nikayî û sewbîna eşkerayîyanê Serekê Sazîya Îstîxbaratê Neteweyî (MÎT) Îbrahîm Kalin ê konferansê bi sernameyê "Peymanê Komelî yê Herêmî yê Newe Rojhelatê Mîyanênî de" ercnayîş kerd.
 
Qonaxê cimatê demokratîkî
 
Arzu Firat dîyar kerd ke no proses serê di sitûnanê bingehênî awan bîyo; "aştî" û "cimatê demokratîkî" û wina neql kerd: "Dimayê nê, îdarekarîya Têgêrayîşî verê kongreya xo organîze kerd; dima ra proses derbazê qonaxêk newe bî ke bi qerarê feshkerdişê têgêrayîşî û verdayîşê çekan ame naskerdiş. Nê prosesî de di esasê bingehênî estbî. Yê verêne aştî, yanî dûrkewtişê hawirdorê şerê çekdarî û prosesê bêçekbîyayîşî ke no bi feshkerdişê îdarekarîya Têgêrayîşî pê ame. Qonaxo dîyine zî qonaxê cimatê demokratîkî bi. No qonax, awankerdişê nasnameyê şarê kurdî sey welatbîyayîşê têduştî û misogerkerdişê statuyê qanûnî û sîyasî semedê ziwan û kulturê kurdan bi rayîranê demokratîkî hewêneno."
 
'Hema tu gamê qanûnî nêameyî eştiş'
 
Arzu Firat bale ant vatişanê Serekê MÎTî Îbrahîm Kalinî yê ke konferansê bi sernameyê "Peymanê Komelî yê Herêmî yê Newe Rojhelatê Mîyanênî de" ameybî kerdiş û dîyar kerd ke pêwa gamanê ke hetê Rayberîya Têgêrayîşî ra ameyî eştiş, dewlete hema cewabê nê de tu gamanê qanûnî nêeşta. Arzu Fırat wina dewam kerd: "Sewbîna lazim o bale bêro antişê vatişê Îbrahîm Kalinî yê demê konferansî de. Gamê demokratîkbîyayîşî yê ke madeyê hewtine de ca gênê ke ma no made bi taybetî muhîm vînenê, armanc kerdêne ke problemê kurdî bingehê cimatêk demokratîkî de yo, kokî ra bêro çareserkerdiş. Her çiqas ma qanûnê çarçeweyî ke eştişê gamanê qanûnî û edaletî yê lazim hewêneno sey kêmasî vînabî zî ma ancî ercna."
 
'Gamê ke biameyîne eştiş do bawerî misoger bikerdêne'
 
Arzu Firat dîyar kerd ke welat bi krîzêk cidî rî bi rî yo, semedo ke dewlete heta nika gamê lazimî nêeşta û dîyar kerd ke wezîfeyê ke hetê Dadgeha Desturê Bingehênî (DDB) û Dadgeha Heqê Merdiman ya Ewropayî (DHME) ra ameyî dîyarkerdiş, verê vetişê qanûnê çarçeweyî zî eşkayîne bêrê caardiş. Arzu Fırat dewam de wina va: "Na çarçewa de, mumkin bî ke tepişteyî bêrê veradayîş û derheqê îdarîya herêmî de tedbîr bêrê girewtiş. No do averşîyayîşê muhîmî bibîyêne ke do bawerî xurt bikerdêne. La na rastîya ke demê qebûlkerdişê qanûnê çarçewa ra tu gamî nêameyî eştiş, eşkerayîyanê ke ameyî dayîş ra nakokî yo. Çîyê ke ma ci rê vanê 'aştîya pozîtîf', prosesêko ke tede pîwan û pratîkê demokratîkî yenê pawitiş. Dergkerdişê nê prosesî, mîyanê cimatî de beno sebebê nêdîyarîye û kêmbîyayîşê bawerîye. Lazim o ke na mesela tewr lez demî de bêro çareserkerdiş. Ma nê prosesî sey qonaxêk vînenê; wezîfeyêk demêk ke tede heme şar, komê bawerîyan, cinî û ciwanê ke nê welatî de ciwîyenê, ca gênê."
 
'Ganî bêdergkerdişê prosesî, game bêrê eştiş'
 
Arzu Firat ard ziwan ke no proses sey prosesêk ke do komelî bibo, yanî heme şar, komê bawerîyan, cinî û ciwanê welatî hewêneno û wina qedêna: "Ganî dewlete gamê demokratîkî yê ke nê wareyî de lazim ê bierzo, lez bikero. Sey ke şima zanê, Serekê Meclîsê Tirkîya Birêz Numan Kurtulmuş, semedê munaqeşekerdişê awankerdişê 'Komîsyonêk Çimdarîye' serdanê partîyanê sîyasî yê cîyayan kerdo. Ma no sey gamêk muhîm vînenê. Semedê xurtkerdişê bawerîya komelî û misogerkerdişê ke proses bingehêk saxlemêr ser o aver şêro, lazim o nê gamî bi lez bêrê eştiş; semedê awankerdişê çarçewayêk fermî ganî qanûnê lazimî demêk kilm de bêrê veyiş û dewlete gamanê xo yê bînan de tewr lez têbigêro. Viraştişê peymanêk komelî yê herêmî yê newe Rojhelatê Mîyanênî de, bi stratejîya 'Aştî û Cimatê Demokratîkî' ke konseptêk hetê Rayberê Şarê Kurdî Birêz Abdullah Ocalanî ra ameyo averberdiş ra bi temamî yewbînan yeno. Herêmêk sey Rojhelatê Mîyanênî ke pêrodayîşî tede zaf zehmet ê, ganî na çarçewa bêro dîyarkerdiş û bêderkerdişî, zêdeyêr gamî bêrê eştiş."