ÊLIH - Jinên ji Êlih û Sêrtê, ku di bin siya krîza aborî de ji bo jiyanê têdikoşin, ji nebûna gihîştina tenduristiyê û kirêyên zêde gazinan dikin. Jinan diyar kirin ku ciwan ji ber bêkariyê neçar in ku koçî deverên metropolan bikin û gotin, "Em nikarin li nexweşxaneyan randevûyan bigirin, em nikarin dermanên xwe bistînin. Vê pergala gendel aramiya malên me xera kiriye."

 

Li Êlihê, ku krîza aborî û xizanî roj bi roj kûrtir dibe, jin di bin barê lêçûnên zêde de ji bo debara xwe têdikoşin. Jinan diyar kirin ku mafên mirovan ên herî bingehîn, ji xwarin û tenduristiyê bigire heya xanî û perwerdeyê, ji destê wan tên girtin û serpêhatiyên xwe yên xizaniyê bi ajansa me re parve kirin. Wan tekez kir ku krîz ne tenê debara jiyana wan, lê di heman demê de avahiya civakî û pêşeroja ciwanan jî tehdît dike.

 

'Em nikarin kirêya xwe jî bidin'

 

Fatma Kayar, bal kişand ser wê rastiyê ku mirov ji ber xizaniyê ber bi bajarên mezin ve diçin û got, "Aborî qet ne baş e. Em nexweş in, lê em nikarin biçin nexweşxaneyê, em nikarin dermanên xwe bikirin. Kirê pir zêde bûye; xwediyên xanîyan li gorî kêfa xwe bihayên xanîyan destnîşan dikin, ne li gorî pergalê. Ew dibêjin, 'Ger ji te re guncaw be, bimîne; ger na, here.' Berê, dema ku em diçûn bazarê, me dikarîbû kîsikek bi 100 TL'yî jî tijî bikin, lê niha em nikarin kîsikekî jî bi 1000 TL'yî tijî bikin. Her kes êşê dikişîne û pirsgirêkên mezin dijî; di malan de aramî nemaye. Bi dehan kes ji ber xizaniyê mal û aramiya xwe dihêlin û diçin Rojava. Kurê min li bajarekî çûye kar û ger ew nexebite, em nikarin kirêya xwe jî bidin. Bi rastî jî zehmet e. Xwedê alîkariya me bike, bila Xwedê mafên me ji vê pergala gendel re nehêle. Niha, ez hewceyê alavên paqijiyê me, lê ez nikarin wan bikirin. Kîsikek alavên paqijiyê 500 TL ye. Em ê ji bo metbex û fatûreyan çi bidin? Aborî û pergal bi rastî pir dijwar bûne. Her roj em dibêjin 'îro, sibê,' tenê ji bo ku zikê xwe têr bikin. "

 

'Her tişt pir biha ye'

 

Nedwa Azîz, da zanîn ew 14 sal in li vir in û her tişt biha ye û got, "Her tişt pir biha ye, rewşa me pir dijwar e. Em 14 sal in li vir in, û dema ku em dixwazin herin cîhekî, em nikarin bê destûr biçin. Min destûr wergirt ku ez werim vir. Tenê hevjînê min dixebite û ne her gav; ew tenê dema ku karekî barkirinê hebe diçe. Xezûr û xesûya min li cem me dimînin; her du jî nexweş in. Berê, dermanên me belaş bûn, lê niha divê em pereyan bidin. Xezûr û xesûya min raporên wan ê bijîşkî hene, lê dîsa jî divê em bidin. Min vê dawiyê keça xwe bir nexweşxaneyê û wan dîsa ji me pere stend. Niha aborî pir dijwar e."

 

'Em nikarin xwe jî xwedî bikin'

 

Birgul Çetinkaya diyar kir ku ew nikarin tiştekî bidin, nikarin zarokên xwe xwedî bikin û nikarin kirêya xwe bidin û got, "Tenê hevjînê min dixebite; ew çawa dikare heft kesan bi tena serê xwe xwedî bike? Rewş qet ne baş e; gelê me di rêyeke bêderketî de ye. Ez bi qasî ku ji destê min tê diçim zeviyan dixebitim. Ji ber ku derfetên me tune ne, em nikarin ji zarokên xwe re her tiştê ku ew dixwazin bikirin. Kirê û fatûreyên me kom bûne; du sal in ez nikarim fatûreya ava xwe bidim. Em nikarin xwe jî xwedî bikin. Gelek kesên mîna min hene; nîvê Êlihê di vê rewşê de ye. Aborî her ku diçe xirabtir dibe."

 

'Mirov nikarin mirîşkê jî bikirin'

 

Zeynep Altintaş bal kişand ser van xalan û wiha dewam kir: "Em nikarin tiştekî bikirin; dibe ku em kîloyek an du kîloyan ji tiştekî bikirin, lê mirovên xizan nikarin wê jî bikirin. Hin kes hene ku di înşaetê de dixebitin û dikevin û dimirin; mafên wan tên binpêkirin. Mirov nikarin mirîşkê jî bikirin. Em nikarin biçin nexweşxaneyan, nemaze nexweşxaneyên taybet, ji ber ku em nikarin randevûyan bigirin. Doktor dibêjin, 'Heta ku hûn bimirin jî, em ê bêyî randevûyê we nebînin.' "

 

'Em hewl didin ku debara xwe bikin'

 

Amîne Tepecik da zanîn ew hewl didin ku debara xwe bikin û wiha got: "Carinan em dikarin bidin, carinan em nikarin. Kirê, lêçûnên zarokan, lêçûnên dibistanê û kirîna xwarinê hene. Hinekî dijwar e ji ber ku pereyên me pir nînin, lê dîsa jî em hewl didin ku debara xwe bikin. 6 zarokên min hene, ew telefonan dixwazin ji ber ku çav li telefonên hevalên xwe dikevin, em nikarin telefonan ji wan bigirin û ew hêrs dibin."

 

'Heta zarokan jî hêviya xwe winda kirine'

 

Sitti Çakir, diyar kir ku ew bi berdewamî têdikoşin û hewl didin û wiha pê de çû, "Em her tiştî kêm dikin. Tevî vê yekê jî, em bi rastî nikarin di destpêka mehê de debara xwe bikin. Berê, em diçûn bazarê û bi 100 lîreyan her tişt dikirîn. Niha hûn 1-2 milyar lîre digirin û hûn dikarin çend pêdiviyên pêwîst bikirin, an jî carinan hûn nikarin. Ez nizanim, lêçûn pir zêde ne, jiyan pir dijwar e. Bi rastî Xwedê alîkariya me bike. Li vir, heke kesek qurbanek bide û goşt bîne, em dikarin wê bixwin, an jî dibe ku di Cejna Qurbanê de an tiştek wisa de. Wekî din, em nikarin mehê carekê jî goşt bixwin. Ez jixwe li ser vê yekê difikirim; dibistan dê dest pê bike û lêçûn dê dest pê bikin. Dûv re zivistan dest pê dike û hûn li ser lêçûnên sotemeniyê difikirin. Ew têkoşîna aborî ya domdar e, fikarên domdar ên li ser debara xwe. Xwedê alîkariya me bike. Mixabin, hevjînên me hemî li rojava ne û em hem jin û hem jî mêrên malê kar dikin. Em her tim di nava têkoşînê de ne, em hewl didin ku debara xwe bikin. Zarok diçin dibistanê, lê mirov nizane gelo ew ê tiştekî bi dest bixin, gelo piştî mezûnbûnê dê kar bibînin. Bi rastî, zarok niha bêhêvî ne.”